Metabolizma hızını etkileyen faktörler



Metabolizma hızını etkileyen faktörler
8 Eylül 2014 tarihinde eklendi, 3.340 kez okundu.

Sitemiz diyetisyenlerinden Seda Kaya, bu yazısında metabolizmamızı nelerin etkilediğini ayrıntılarıyla açıkladı.

Yaş ve cinsiyet; büyüme döneminde vücut dokularının yapımı ek enerji gerektirdiğinden bazal metabolizma hızlıdır. Büyüme tamamlandıktan sonra BMH düşmeye başlar. Kadınların bazal metabolizma hızları erkeklerden düşüktür.

Vücudun cüssesi ve bileşimi; vücut cüssesi vücudun kapladığı alanı gösterir. Alanın büyüklüğüne göre de enerji harcaması değişir. Vücudun yağsız kütlesinin yağ kütlesine oranı arttıkça BMH artmaktadır. Erkek ve kadının vücut bileşimi faklıdır. Kadınlarda yağ kütlesi vücudun % 33 ‘ ünü oluştururken, erkeklerde % 21 ‘ ini oluşturur.

Endokrin sistemin özellikleri de BMH ‘ ı etkiler. Özellikle troit bezinden salgılanan hormonlar BMH ‘ ı arttırır. Hipertroidizm gibi hormon fazlalığı durumunda BMH hızlı, aksi durumda yavaştır. Stres durumunda epinefrin hormonunun artması durumunda da BMH artar.

Ağır fiziksel aktiviteden sonra kaslar tam dinlenme haline geçmez. Bu nedenle fiziksel hareketlerden hemen sonra ölçülen bazal metabolizma hızları yüksektir.

Diyetin bileşiminin de bazal metabolizmayı etkilediği sanılmaktadır. Diyette protein yüksek olduğu zaman BMH ‘ın yükseldiği gözlenmiştir.

Uzun süreli açlık ve yarı açlık durumlarında vücut daha az enerji harcamaya alışmaktadır. Başka bir deyimle uzun süre düşük düzeyde enerji alımı olan birey, enerjiyi daha tasarruflu harcamaktadır. Bu bireyler fazla yemeye başlayınca hızla kilo alırlar.

Yapılan her hareket belirli miktarda enerji harcamasını gerektirir. Hareketin derecesi ve süresine göre enerji harcaması değişiktir. Hareketin herhangi bir türü, gözünüzü kırpmak, elinizi sallamak veya evinizin etrafında koşmak gibi, enerji harcamasını gerektirir. Harcadığımız günlük enerjinin % 30 ‘ u fiziksel aktivite için kullanılmaktadır. Bu oran gerçeği pek yansıtmamaktadır çünkü aktivite düzeyleri değişkenlik gösterir. Örneğin çok aktif olan kişiler toplam enerji harcamalarının % 40 ‘ ının fiziksel aktivite ile harcarlar. Genelde bazı aktivitelerin diğerlerine kıyasla daha fazla enerji yaktığı söylenebilir. Fiziksel aktivite için gerekli olan enerji miktarını üç faktör belirler: aktivite türü, şiddeti ve süresi. Ayrıca bireyin vücut ağırlığı da aktivite ile harcadığı enerji miktarını etkilemektedir. Örneğin 55 kg ağırlığındaki bir birey jimnastik ile saatte 250 kal harcarken, 75 kg ağırlığındaki bir birey 345 kal enerji harcamaktadır.

Yiyeceklerin termik etkileri incelendiğinde, yiyecekler yendikten sonra metabolizmada bir artış olur. Bu artış sonucunda metabolizmanın yan ürünü olarak ısı oluşur. Bu ısı enerji kaynağı olarak alınan karbonhidrat, protein ve yağların sindirim ve emilmesinin karşılığıdır. Karbonhidratlar ve yağlar yendikten sonra metabolizmadaki artış bazal enerjinin % 6 ‘ sı kadardır. Bu artışın proteinler için % 30 kadar olduğu bildirilmektedir. Genellikle normal bir diyette yiyeceklerin termik etkisi dinlenme metabolik hız ve fiziksel aktivite için harcanan toplam enerjinin % 10 unu geçmez.

Seda Kaya
Beslenme ve Diyet Uzmanı

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Sayfa başına git